Có thể bán khống (short sell) ETF tại Việt Nam không? Quy định hiện tại

Thị trường chứng khoán Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới khi Thông tư 68/2024/TT-BTC chính thức có hiệu lực từ tháng 11/2024, mở đường cho nhà đầu tư nước ngoài giao dịch không ký quỹ. Tuy nhiên, với nhà đầu tư trong nước, câu hỏi về việc bán khống ETF vẫn là một chủ đề nóng trong tháng 08/2026. Theo số liệu mới nhất, khối lượng giao dịch ETF trên HOSE đang chiếm tỷ trọng đáng kể, nhưng khả năng short sell vẫn còn nhiều hạn chế về mặt pháp lý. Bài viết này sẽ phân tích chi tiết khung pháp lý hiện hành, điều kiện áp dụng, và các giải pháp thay thế cho nhà đầu tư muốn phòng hộ danh mục.

Khung pháp lý hiện hành về bán khống ETF Việt Nam

Bán khống (short selling) là nghiệp vụ bán chứng khoán mà nhà đầu tư không sở hữu tại thời điểm bán, với kỳ vọng giá sẽ giảm để mua lại với giá thấp hơn. Tại Việt Nam, nghiệp vụ này chưa được phép triển khai chính thức trên thị trường cơ sở, bao gồm cả ETF. Giao dịch ký quỹ (margin) hiện chỉ cho phép mua ký quỹ, không bao gồm bán khống.

Quy định từ Luật Chứng khoán 2019 và các văn bản sửa đổi

Luật Chứng khoán 2019 (sửa đổi, bổ sung) và các văn bản hướng dẫn hiện hành trong năm 2026 vẫn chưa có điều khoản cụ thể cho phép giao dịch bán khống đối với chứng khoán niêm yết, trong đó có ETF. Theo số liệu mới nhất từ Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, các quy định về giao dịch ký quỹ (margin) mới chỉ cho phép mua ký quỹ, không bao gồm bán khống.

Thông tư 68/2024/TT-BTC và tác động đến nhà đầu tư nước ngoài

Thông tư 68/2024/TT-BTC có hiệu lực từ tháng 11/2024 đã cho phép nhà đầu tư nước ngoài giao dịch không ký quỹ (non-prefunding), giúp họ không phải nộp đủ 100% tiền trước khi đặt lệnh mua. Tuy nhiên, theo ghi nhận của các công ty chứng khoán trong quý II/2026, quy định này chỉ áp dụng cho giao dịch mua thông thường, không bao gồm nghiệp vụ bán khống. Điều này tạo ra một khoảng trống pháp lý mà nhiều nhà đầu tư tổ chức đang chờ đợi được lấp đầy.

Thực trạng giao dịch ETF và nhu cầu short sell hiện nay

Trong bối cảnh thị trường tháng 08/2026, các quỹ ETF tại Việt Nam đang thu hút dòng vốn mạnh mẽ. Theo số liệu mới nhất, tổng tài sản quản lý của các ETF nội địa đã tăng trưởng hai chữ số so với đầu năm, trong đó nhóm ETF cổ phiếu dẫn đầu với tỷ trọng lớn nhất. Nhu cầu bán khống ETF xuất phát từ hai nhóm chính: nhà đầu tư tổ chức muốn phòng hộ rủi ro cho danh mục cổ phiếu cơ sở, và nhà đầu tư cá nhân có kinh nghiệm muốn tận dụng xu hướng giảm của thị trường.

ETF short position và công cụ phái sinh hiện có

Mặc dù chưa thể short ETF trực tiếp, nhà đầu tư tại Việt Nam hiện có thể sử dụng các công cụ phái sinh như hợp đồng tương lai chỉ số VN30 (đã có từ năm 2017) để thực hiện chiến lược phòng hộ tương tự. Theo số liệu mới nhất từ Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội, khối lượng giao dịch hợp đồng tương lai VN30 trong tháng 07/2026 vẫn duy trì ở mức cao, cho thấy nhu cầu về công cụ phòng hộ đang rất lớn.

Rào cản kỹ thuật và vận hành đối với short ETF

Để triển khai bán khống ETF, thị trường cần đáp ứng nhiều điều kiện về cơ sở hạ tầng: hệ thống giao dịch hỗ trợ cho vay chứng khoán, cơ chế quản lý rủi ro đối tác, và khung pháp lý về hợp đồng cho vay. Theo các chuyên gia trong lĩnh vực tài chính, hiện chỉ có một số ít công ty chứng khoán cung cấp dịch vụ cho vay chứng khoán đối với cổ phiếu phổ thông, nhưng việc mở rộng sang ETF vẫn chưa được thực hiện trong năm 2026.

So sánh với quy định quốc tế và định hướng phát triển

Trên thế giới, bán khống ETF là một nghiệp vụ phổ biến tại các thị trường phát triển như Mỹ, châu Âu, và Nhật Bản. Tại Mỹ, nhà đầu tư có thể dễ dàng short các quỹ ETF phổ biến như SPY, QQQ, thậm chí có cả các ETF nghịch đảo (inverse ETF) chuyên dụng cho mục đích này. Trong khi đó, các thị trường mới nổi như Thái Lan, Indonesia cũng đã có khung pháp lý cho phép bán khống chứng khoán cơ sở, tạo tiền đề cho việc mở rộng sang ETF.

Lộ trình nâng hạng thị trường và triển vọng bán khống ETF

Việc nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam từ cận biên lên mới nổi (FTSE Russell) là một trong những động lực chính thúc đẩy cải cách pháp lý. Theo các chuyên gia, nếu lộ trình diễn ra thuận lợi, khả năng bán khống ETF có thể được xem xét trong giai đoạn 2027-2028, sau khi hoàn thiện các quy định về cho vay chứng khoán và quản lý rủi ro hệ thống.

Kết luận và khuyến nghị cho nhà đầu tư

Hiện tại, bán khống ETF chưa được phép tại Việt Nam. Nhà đầu tư cần nắm rõ các quy định hiện hành và sử dụng các công cụ thay thế như hợp đồng tương lai VN30 để phòng hộ danh mục. Đồng thời, theo dõi sát các thay đổi pháp lý trong thời gian tới để kịp thời nắm bắt cơ hội khi thị trường cho phép.